Truyền thuyết về công chúa Mỹ Thanh

Trong dân gian, nhất là tại thị xã Vĩnh Châu (tỉnh Sóc Trăng) ngày nay, còn truyền tụng về sự tích công chúa Mỹ Thanh thuộc vương triều nhà Nguyễn đã từng  đến nơi đây và mất tại chốn này. Theo lời kể của nhiều người lớn tuổi, rồi truyền khẩu qua nhiều thế hệ cho biết rằng vào năm 1783, trong số đoàn người theo Nguyễn Ánh chạy nạn từ Phú Quốc qua đảo Côn Lôn (tức Côn Đảo ngày nay), có một đoàn tuỳ tùng gồm vương tôn, phi tần, võ tướng. Do giông bão nên một trong những chiếc thuyền của đoàn quân Nguyễn Ánh trôi giạt vào cửa sông Mỹ Thanh. Trên chiếc thuyền có một võ tướng, một vài quân lính theo hộ vệ công chúa Mỹ Thanh cùng một người cô (hoặc là chị) của Nguyễn Ánh.

Lúc này vùng đất Mỹ Thanh, còn hoang vu, nhiều rừng rậm, dân cư thưa thớt. Đoàn người này phải cất chòi sống qua ngày cùng cư dân nơi đây. Do không hợp phong thổ lại ăn uống thiếu thốn nên công chúa Mỹ Thanh, cùng người cô của Nguyễn Ánh, cả viên võ tướng cũng lần lượt bị bạo bệnh rồi mất và được chôn cất tại đây. Vì loạn lạc lại không người chăm sóc nên theo bụi thời gian, các ngôi mộ hầu như không còn.

mo-hoang-co

Ngôi mộ của Hoàng Cô (?)

     Vì vậy, những ngôi mộ chôn cất những người này không ai rõ vị trí nào, ai chăm sóc. Người dân nơi đây chỉ truyền tụng khoảng 200 năm nay, vùng này (hiện nay thuộc xã Vĩnh Hải, thị xã Vĩnh Châu) chỉ còn một ngôi mộ bằng đá ong duy nhất là mộ của vị võ tướng hay là mộ của Hoàng Cô (?). Ngôi mộ không ai chăm sóc, tu bổ nên đã thấp đi rất nhiều. Đá ong đấp lên ngôi mộ cũng bị thời gian, mưa gió bào mòn. Những năm gần đây, được người dân địa phương đóng góp, xây tường thấp chung quanh khuôn viên để giữ gìn ngôi mộ, kế cận bên các bức tường  là những ngôi nhà của người dân.

Theo lời kể của những hộ dân và một số người nghiên cứu địa phương cho biết, sau ngày 30/4/1975, người dân nơi đây bắt gặp một cái mão của một vị võ tướng ở gần ngôi mộ bị mưa gió làm lộ ra. Mão được chuyền tay từ người này sang người khác, cuối cùng được giao cho một  người ở Cà Mau cất giữ và hiện nay cũng không biết đích xác địa chỉ.

Đến nay, mọi người vẫn chưa biết dưới ngôi mộ đá ong có những gì. Nhưng chuyện kể về  công chúa Mỹ Thanh và các vị đi theo, ai cũng có nghe và đây vẫn còn là truyền thuyết, chưa có gì chứng minh một cách khoa học, giống như truyền thuyết về Bà Phi Yến và Hoàng tử Cảnh ở đảo Côn Lôn. Tuy nhiên, với tín ngưỡng và niềm tin vào sự thiêng liêng của người nằm dưới ngôi mộ, một số người dân trong và ngoài vùng này vẫn thường xuyên đến thắp nhang, cầu nguyện, có người còn đêm đêm cầu xin để đánh số.

can-canh-ngoi-mo-hoang-co

Cận cảnh ngôi mộ của Hoàng Cô

     Để có cơ sở khoa học xác định vị thế của người nằm dưới ngôi mộ đá ong này, chúng ta cần nghiên cứu lại những tư liệu hiện đang lưu trữ nói về chúa Nguyễn và triều Nguyễn. Trong đó, có nói đến những vị Hoàng phi và Công tử, con của Nguyễn Ánh.

Gọi như trên là đúng, vì khi chưa lên ngôi vua, con của Vương hay Chúa chỉ gọi là Công tử (nếu là nam) hoặc Công nữ (nếu là nữ), còn vợ của chúa cũng chỉ gọi là Phi chứ không gọi là Hoàng hậu. Sau này khi lên ngôi vua, để ngăn ngừa sự chiếm đoạt và tranh giành quyền lực từ bên ngoài tôn thất, kể cả trong nội tộc, vua Gia Long (tức Nguyễn Ánh) quyết định không lập Hoàng Hậu, không lập Tể tướng. Đến đời vua Minh Mạng, lại đặt ra 11 bài thơ, gồm 1 bài Đế hệ thi và 10 bài Phiên hệ thi. Mười một bài thơ này quy định cách dùng để đặt chữ lót trước tên chính để phân biệt dòng chính hay dòng phụ trong triều đình.

Theo đó, con của Hoàng đế mới được lần lượt đặt chữ lót trước tên chính theo bài thơ Đế hệ thi, có 4 câu như sau:

Miên, Hường, Ưng, Bửu, Vĩnh

Bảo, Quý, Định, Long, Tường

Hiền, Năng, Kham, Kế, Thuật

Thế, Thoại, Quốc, Gia , Xương

 

Trong năm ban hành phép đặt tên này, 23 hoàng tử, con của vua Minh Mệnh đều đổi chữ lót là Miên như Miên Tông, Miên Định  v.v. . . .Ý định của Minh Mạng là nhà Nguyễn sẽ truyền được ít nhất cũng qua 20 thế hệ với khoảng 500 năm. Nhưng đến chữ thứ 5 (chữ Vĩnh là Hoàng đế Vĩnh Thụy tức Bảo Đại), Cách mạng tháng Tám năm 1945, đã tiêu diệt hoàn toàn ước mơ này của Minh Mạng và cả triều Nguyễn. Nhà Nguyễn chỉ truyền được có 5 thế hệ với 13 đời vua từ 1802 đến 1945 là 143 năm. Nếu tính cả 9 đời chúa từ Nguyễn Hoàng (1558) đến Nguyễn Phúc Thuần (1777)  thì được thêm 219 năm nữa.

Nói về các Hoàng phi của Nguyễn Ánh, các tài liệu nghiên cứu chỉ nêu vắn tắt về hai người vợ chính của  Nguyễn Ánh,  sau này đều được phong là Hoàng Hậu, còn nhiều bà Phi khác thì không được nhắc đến.

Bà thứ nhất là Thừa Thiên Cao Hoàng Hậu. Bà sinh năm Tân Tỵ (1762), có tên huý là Tống Thị Lan, quê quán huyện Tống Sơn,Thanh Hóa, con gái của Quý Quốc Công Tống Phúc Khuông.  Năm 1774, gia đình bà chạy vào Nam theo chúa Nguyễn Phúc Thuần. Nguyễn Ánh nghe tiếng bà đoan trang, hiền thục nên đem lễ vât đến cưới bà lúc bà được 18 tuổi và tấn phong bà làm Nguyên Phi. Bà có 2 người con với Nguyễn Ánh là Hoàng tử trưởng Nguyễn Phúc Chiêu và Hoàng tử  Nguyễn Phúc Cảnh. Nguyễn Phúc Chiêu không may chết sớm còn lại Nguyễn Phúc Cảnh, lúc  lên 4 tuổi đã bị Nguyễn Ánh giao cho Bá Đa Lộc đem đi Pháp làm con tin. Sau này được phong là Đông cung Thái tử. Năm 1801, Thái tử bị bệnh mất, để lại 2 người con là Nguyễn Phúc Đán (Mỹ Đường) và Nguyễn Phúc Mỹ Thụy. Thấy Bà Thừa Thiên Cao Hoàng Hậu đau buồn, Nguyễn Ánh mới bàn với Bà nhận con của Thuận Thiên Cao Hoàng Hậu, mới 3 tuổi, làm con, có khế ước hẵn hòi, đó là Nguyễn Phúc Đảm, (sau này được nối ngôi  vua Gia Long, lấy niên hiệu là Minh Mệnh). Năm 1814, Thừa Thiên Cao Hoàng Hậu qua đời, hưởng dương 52 tuổi. Mộ của Bà được táng tại Thiên Thọ Lăng trên đỉnh Thiên Thọ Sơn năm 1815. Đến khi  vua Gia Long băng hà thì mộ của Vua được táng kế bên mộ Bà vào năm 1820.

Bà Hoàng Hậu thứ hai có tên gọi là Thuận Thiên Cao Hoàng Hậu. Bà có tên huý là Đang, cha là Thọ Quốc Công Trần Hưng Đạt. Bà sinh năm Mậu Tý (1768) tại làng Văn Xá, Hương Trà, Thừa Thiên (nay thuộc tỉnh Thừa Thiên-Huế). Năm 1774,  Bà được đưa vào cung  theo hầu Hoàng Hậu Hiếu Khương. Khi chúa Nguyễn rước gia quyến vào Nam năm 1778, Bà được đi theo. Năm 1781, bà được tiến cung, được phong Tả Cung Tần tức Nhị Phi. Từ đó, bà theo Nguyễn Ánh đi khắp nơi Bà sinh được 4 Hoàng tử là Nguyễn Phúc Đảm (sau này là vua Minh Mệnh), Nguyễn Phúc Đài (Kiến An Vương), Nguyễn Phúc Hiệu (mất lúc nhỏ), Nguyễn Phúc Thấn  (Thiệu Hòa Quận Vương).

Ngoài 6 Hoàng tử con của hai Bà Hoàng Hậu, Gia Long còn có 7 hoàng tử với các bà Phi khác, tổng cộng có 13 hoàng tử và 18 công chúa. Tuy nhiên, do hạn chế về nhân sinh quan thời phong kiến, sử sách ghi chép rất ít về các Hoàng tử con dòng thứ, còn các công chúa chỉ ghi lại một ít vị có gắn với một sự kiện nào đó của đất nước mà thôi. Như ghi lại sự kiện năm 1620, công chúa Ngọc Vạn (con gái thứ hai của chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên và Bà Nguyễn Thị Giai) làm hoàng hậu của vua Chey Chetta II bên Chân Lạp, công chúa Ngọc Hân làm vợ của Nguyễn Huệ v.v. .

Như vậy, thông qua các tài liệu lịch sử còn để lại, sự kiện hai Bà: Thừa Thiên Cao Hoàng Hậu và Thuận Thiên Cao Hoàng Hậu có 6 người con là đúng và sự kiện đưa Hoàng tử Cảnh làm con tin là có thật và Hoàng tử Cảnh còn sống đến năm 1801 mới từ trần, để lại 2 người con như đã nêu ở trên.

Về truyền thuyết Công chúa Mỹ Thanh cũng như việc phát hiện cái mão vẫn chưa có cơ sở khoa học xác định rõ ràng. Thực tế dòng họ tôn thất Nguyễn Phúc khi vào Nam là rất nhiều. Vì quan niệm nữ sanh ngoại tộc, nên nhiều vị công chúa (gọi đúng lúc đó là công nữ) không được sử sách ghi chép lại. Có một số là con gái của các vị chúa Nguyễn hay vua Nguyễn, có nhiều đức tính nổi bật mới được phong quận chúa hay công chúa và được ghi chép giới thiệu lại đôi nét như trường hợp Quận chúa Nguyễn Phúc Ngọc Vạn (con gái thứ hai của chúa Nguyễn Phúc Nguyên), Thuận Lễ Công chúa Tĩnh Hòa được vua Tự Đức ban thụy là Mỹ Thục ( con gái thứ 34 của vua Minh Mệnh và bà  Thục Tần Nguyễn Thị Bữu) . . . .

Tuy nhiên, cũng phải suy luận rằng, lúc bị quân Tây Sơn đánh đuổi liên tiếp trong 3 năm 1782, 1783,1784, nhiều quan quân, dòng tộc Nguyễn Phúc bị ly tán, bị bệnh chết, hoặc phải đi ẩn náu nhiều nơi ở vùng cù lao, vùng biển, vùng đất liền và để lại nhiều  câu chuyện để tô vẽ thêm cho việc phò Nguyễn Ánh là đúng vì có được “Trời giúp”. Như vùng cù lao Dung, ngày nay vẫn còn tên gọi rạch Long Ẩn, thuộc xã An Thạnh Tây, huyện Cù Lao Dung, tỉnh Sóc Trăng, tường truyền Nguyễn Ánh và đoàn tuỳ tùng đã đến đây ẩn náu; ở xã Song Phụng, huyện Long Phú, có rạch Tràng Tiền, tường truyền đây là xưởng đúc tiền của chúa Nguyễn; vùng biển Vĩnh Châu, Mỏ Ó còn có truyền thuyết về giếng Gia Long, lúc Nguyễn Ánh bôn tẩu, không có lương thực, không có nước uống, mới khấn vái Trời Phật và đào được giếng nước ngọt; truyền thuyết khi Nguyễn Ánh lênh đênh giữa biển bị đói khát, may gặp dòng nước ngọt giữa biển nên qua khỏi nạn chết khát, truyền thuyết về Tây Sơn đuổi quân Nguyễn Ánh ra đến gần Côn Đảo thì gặp mưa giông phải quay vào bờ v.v.. . .

Hy vọng rằng, những nhà khoa học về lịch sử, khảo cổ . . .có thể tham gia nghiên cứu, làm sáng tỏ thêm về gốc tích của ngôi mô đá ong này. Trong thời gian chờ đợi, thì ngôi mộ vẫn là điểm thu hút khá đông người, kể cả trong và ngoài tỉnh đến tham quan, tìm hiểu và suy nghĩ thêm về sự việc này đã xảy ra cách nay trên 200 năm./.

                                                                TS. Trịnh Công Lý

Tài liệu tham khảo:

1. Nguyễn Khắc Thuần,Thế Thứ các triều vua Việt Nam, Nxb Giáo  dục, 1996.
2. Thi Long, Truyện kể về các Vương phi, Hoàng hậu nhà Nguyễn, Nxb Đà Nẵng, 2001.
3. Quỳnh Cư-Đỗ Đức Hùng, Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh niên, 1995.
4. Hà Văn Thư-Trần Hồng Đức, Tóm tắt niên biểu lịch sử Việt Nam, Nxb Văn hóa Thông tin, 2000.
5. Nguyễn Hữu Hiếu, Chúa Nguyễn và các giai thoại mở đất phương Nam, Nxb Trẻ , 2002.
6. Lý Nhân Phan Thứ Lang, Giai thoại và sự thật về Bảo Đại, vua cuối cùng Triều Nguyễn, Nxb Đà Nẵng, 2004.
7. Ngô Gia Văn Phái, Hoàng Lê nhất thống chí, Nxb Văn học, 2005.
8. Ban Quản lý di tích Cách mạng Côn Đảo, Côn Đảo, sự tích và truyền thuyết, Nxb TP.HCM, 2001.
9. Phạm Việt Trung-Nguyễn Xuân Kỳ-Đỗ Văn Nhung, Lịch sử Campuchia, Nxb Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội 1982.
Xem thêm trên clip phóng sự sau
CauMyThanh-2Cầu Mỹ Thanh ngày nay
Facebook Comments
Pin It
loading...